موسيقي

دنياي موسيقي خارجي و ايراني و حتي آهنگ كردي كرمانشاهي غمگين آنقدر پر از واژه هاي شيك و خارجي است كه اگر آدم همينطور يكهو يك متن تخصصي را شروع كند، امكان دارد سريعا بي خيالش بشود. اين اصطلاحات تخصصي اگرچه كامل نيستند اما در حد فهميدن اين مطلب و ادعا كردن اينكه «من از موسيقي سنتي بيشتر از يك ساز مي دانم!» كافي است.

- گوشه يا مقام: هر كدام از آهنگ هايي كه قديم ترها در مناطق مختلف ايران خوانده مي شد را يك گوشه يا مقام مي گويند. در واقع كوچكترين جزء هويت دار از رديف موسيقي ايراني است.

- دستگاه: خيلي از گوشه هاي موسيقي سنتي ايران، به اين خاطر كه به يك منطقه تعلق دارند، حال و هواي مشابهي دارند. اين گوشه هاي با حال و هواي مشترك، همگي در يك مجموعه به نام دستگاه جمع آوري شدند و نام اختصاصي خودشان را گرفتند.

- آواز: هر آواز از مجموع چند گوشه تشكيل شده. اين گوشه ها در واقع عضوي از همان هفت دستگاه بوده اند كه چون با همديگر شباهت بيشتري داشته اند، از دل دستگاه ها بيرون كشيده شده اند و نام آواز بر مجموعه شان گذاشته شده.

- رديف موسيقي ايراني: مجموعه اين دستگاه ها و آوازها در كتابي به نام رديف موسيقي ايراني جمع آوري شده. اين كتاب در واقع دايرة المعارف موسيقي سنتي ايراني است كه اين روزها نسخه هايي از آن به صورت اختصاصي براي هر كدام از سازها چاپ شده است. مثل رديف موسي معروفي كه براي پيانو، رديف طاهرزاده و دوامي براي آواز و رديف ابوالحسن صبا براي ني.

- مركب خواني: در مركب خواني نوازنده از يك دستگاه شروع مي كند و به تدريج وارد دستگاه هاي ديگر مي شود. البته افرادي كه اين كار را مي كنند، بايد شناخت دقيقي از رديف موسيقي داشته باشند. اصطلاحي در موسيقي داريم به نام فرود. براي توضيح كلمه فرود بهتر است يك مثال بزنيم تا ربطش را با مركب خواني بفهميم؛ مثلا شما در دستگاه ماهور هستيد، گوشه ها را دانه دانه جلو مي رويد تا مي رسيد به گوشه دلكش. اين گوشه وجه تشابهاتي با دستگاه شور دارد. اگر نوازنده يا خواننده متبحر باشند، آن لحظه خيلي زيركانه مي تناند ادامه كار را در دستگاه شور برود اما چون كارش را از ماهور شروع كرده است نهايتا بايد كار را در همان ماهور ختم كند.

در واقع خيلي زيركانه وارد دستگاه شور مي شود و دوباره برمي گردد در دستگاه ماهور فرود مي آيد. يعني از نقاط تشابه دستگاه ها كمك گرفته و مركب خواني مي كنند.

- نت شاهد: نتي است كه در هر دستگاه يا آواز بيشترين كاربرد را داشته و در تداعي كردن حال و هواي آن دستگاه يا آواز هم سهم بيشتري دارد. اغلب گوشه ها معمولا با نت شاهد شروع و تمام مي شوند. در موسيقي غربي به اين نت شاهد درجه اول گام مي گويند. نوازنده خوب كسي است كه اين نت را در هر دستگاه يا آواز به خوبي بشناسد و به موقع از آن استفاده كند.